De artistieke praktijk van Stephan Blumenschein richt zich op hoe institutionele ruimtes zijn ontworpen en ingericht, en de geschiedenissen, ideologische fantasieën en sociale hiërarchieën die daaruit spreken. De laatste jaren richt hij zich vooral op geestelijke gezondheidszorg, waarvoor hij ook regelmatig als kunstenaar direct met cliënten samenwerkt. Zijn werk neemt allerlei vormen aan: van geluidswerken tot architectonische ingrepen, beeldcollages tot sculpturen. In de podiumruimte en projectruimte van Kunstenlab laat hij nieuw werk zien dat voortkomt uit een intensieve residentieperiode in onder meer Museum Dr. Guislain in Gent.

Stephan Blumenschein is geïnteresseerd in de manier waarop binnen GGZ-instellingen, zowel in het heden als het verleden, de omstandigheden zijn ingericht om de autonomie van cliënten (over hun lichaam, bewegingsvrijheid en expressie) te beperken. Vanuit die blik onderzocht hij het gebouw en het archief van het Museum Dr. Guislain, dat zich bevindt in het voormalige Jozef Guislain psychiatrisch ziekenhuis (dat nog steeds gedeeltelijk in gebruik is). In het museumarchief voelde hij zich verlamt door de zwaarte die de objecten die hij vond met zich meedroegen, van bevlekte dwangbuizen en apparaten voor elektroshocktherapie, tot anatomische modellen van vrouwelijke voortplantingsorganen en onbegrepen medisch-spirituele objecten weggenomen van over de hele wereld. Het is een combinatie van objecten waaruit het gewelddadige, seksistische en racistische erfgoed van de psychiatriegeschiedenis is af te lezen. Hoe verhoud je je tot de pijn, het verdriet en de medeplichtigheid die verweven is met dit soort instituties?

Terwijl hij zocht naar een antwoord op die vraag werden drie objecten leidend in zijn onderzoek. Allereerst waren dat de ramen van het pand waarvan de tralies verborgen zijn achter houten ornamenten. Zo om minder zichtbaar en voelbaar te maken dat cliënten opgesloten zaten. Een andere poging om de pijnlijke realiteit van de inrichting te verbloemen zag hij in de vogelkooien met kanaries, die op historische foto’s in verschillende gemeenschappelijke ruimtes stonden. Kanaries waren populair om hun exotische uiterlijk maar ook omdat ze konden worden aangeleerd om vrolijke melodietjes te fluiten. Daarmee leken ze bezoekers, cliënten en personeel de suggestieve spiegel voor te moeten houden dat je blij kunt zijn ondanks dat je gevangenzit. Ondertussen ziet de kunstenaar in de vogels juist een meer pijnlijke reflectie van hoe de cliënten, net als zij, werden opgesloten, beschouwd als anders (exotisch) en geobserveerd.

Tegenover die objecten, die juist gemaakt waren om dicht te blijven, stond een muziekdoosje dat de kunstenaar vond in het archief. Toen hij deze opende bleek het dansende figuurtje te zijn ontsnapt, waardoor hij in de kleine spiegels nu alleen zichzelf en het archief om hem heen gereflecteerd zag. Ondertussen stroomde een fragiele, haperende melodie uit het doosje en verspreidde zich door de ruimte. Daarmee had de kunstenaar in zijn ogen eindelijk een passende reactie op de zwaarte van het archief gevonden. Geluid kan namelijk ruimte creëren voor een connectie tussen het lichamelijke en geestelijke, op een manier waar binnen instellingen als deze vaak weinig ruimte voor is.

Zo verschoof zijn werkproces van het kritisch onderzoeken van oude en bestaande omstandigheden, naar het vinden en bieden van nieuwe omstandigheden. Via onder andere workshops, luistersessies en open ateliers, schept de kunstenaars inmiddels bij verschillende instellingen een ruimte waarbinnen cliënten zich op een veilige manier kunnen uiten en zich serieus genomen kunnen voelen zonder gereduceerd te worden tot hun psychische aandoening. In de podium- en projectruimte van Kunstenlab laat Stephan Blumenschein een intrigerende combinatie van objecten en visueel materiaal zien die zowel zijn onderzoek bij het museum als zijn doorgaande werk in GGZ-instellingen reflecteert. Zijn tentoonstelling ‘Walking and closing one’s eyes’ toont een eerlijk onderzoek naar hoe we ons kunnen verhouden tot dingen waar we liever van wegkijken. Zonder ze te verstoppen achter mooie ornamenten of geforceerde, vrolijke deuntjes.

Opening
De tentoonstelling wordt geopend op zaterdag 10 oktober om 15.00 uur. Aansluitend opent de tentoonstelling You're a Lucky Fellow Mr. Smith van Kamau Ng'angá.