Kunstenlab nodigde kunstenaars uit in een open call een idee-schets maken voor een Tegenbeeld voor het omstreden standbeeld van President Steyn. Dit leverde een rijke oogst van ruim 60 idee-schetsen op. 
Een selectiecommissie heeft uit de inzendingen drie kunstenaars – Jeroen Diepenmaat, Lawil Karama en Edwin Stolk - uitgenodigd hun idee-schets verder uit te werken. Deze drie voorstellen zijn van 29 mei tot en met 27 juni te zien in de Bibliotheek Deventer. 
Uiteindelijk willen we één van de drie voorstellen realiseren als tijdelijk tegenbeeld voor president Steyn bij het standbeeld zelf.

 

Jeroen Diepenmaat
Wat als president Steyn zichzelf eens in de ogen had kunnen kijken? Er bestaan slechts twee standbeelden van Marthinus Theunis Steyn. In een museum in Zuid-Afrika is het ene te vinden en het andere in nabijheid van station Deventer. Vanuit die gedachte wilde kunstenaar Jeroen Diepenmaat het beeld uit Zuid-Afrika laten halen en tegenover het standbeeld in Deventer zetten. Om bij wijze van spreken te oordelen over wat hij allemaal heeft gedaan. Het standbeeld van president Steyn in Zuid-Afrika is daar verplaatst naar een museale setting omdat het beeld ook daar omstreden is. 

Lawil Karama
In 2020 werd het inmiddels omstreden standbeeld van president Steyn beklad met de in rood geschreven tekst ‘vind de racist in jezelf X’. Een confronterende tekst die naast woede en verdriet vooral ook een oproep is tot reflectie volgens kunstenaar Lawil Karama: ‘Welk deel van jou is bevooroordeeld? Welk deel van jou is de racist?'

Voor de kunstenaar is de sculptuur van President Steyn een blijvende confrontatie met het donkere verleden van de Nederlandse staat. In haar idee-schets omarmt zij de in 2020 aangebrachte graffiti door deze verder door te voeren in een tijdelijke lichtprojectie van verschillende citaten en stellingen.

Lawil Karama: ‘In de avond en de nacht wanneer het tevoorschijn komt dan staat het symbool voor de donkere periode van apartheid. De projectie brengt met woorden de daden aan het licht en het eert de mensen die in opstand durfden de komen tegen onderdrukking .‘

Edwin Stolk
Ook kunstenaar Edwin Stolk werd geïnspireerd door de in 2020 aangebrachte graffiti. Het onveranderlijke standbeeld van president Steyn werd voor even veranderd met de in rood geschreven tekst ‘vind de racist in jezelf X’. Hiermee werd volgens kunstenaar Edwin Stolk het belang van dit onveranderlijke beeld bevestigd. Het beeld vormt door deze waardevolle clash tussen historische contexten juist de aanleiding voor een betekenisvol gesprek.

Vandaag kan niemand voor welke vorm van uitsluiting en racisme zijn – zoals ‘gewoon’ was in de tijd van President Steyn. Onze tijd vraagt, nee schreeuwt om nieuwe inspirerende voorbeelden volgens Edwin Stolk.

In zijn voorstel creëert Stolk tegenover het standbeeld van president Steyn een nieuw veranderlijk beeld uit natte klei waarmee verschillende mensen worden geëerd. Als voorbeeld begint Edwin Stolk met een bruggenbouwer Krotoa. Zij bemiddelde tussen de overheersende Nederlanders in Zuid Afrika, die ongevraagd voet zetten op het land van het Khoikhoi-volk waartoe zij behoorde. Met een jaarlijkse voordracht door de inwoners van Deventer, wordt daarna steeds opnieuw een onzichtbaar voorbeeld geëerd. In tegenstelling tot het monument van President Steyn kan dit beeld wel veranderen.

 

De drie gekozen inzendingen
De selectiecommissie die de 3 inzendingen hebben gekozen uit de ruim 60 idee-schetsen bestond uit: Annet Zondervan – directeur CBK Zuidoost, Bram Kuypers - kunstenaar en lid gemeentelijke adviesraad kunst en openbare ruimte, Koen Bril en Marike Pool- beiden van Kunstenlab. De commissie zei het volgende over de voorstellen: 

Jeroen Diepenmaat
De sterkste artistieke concepten zijn misschien wel die concepten die opvallen door hun eenvoud en het ontbreken van enigerlei ruis. Take a look at yourself heeft deze helderheid: het is een radicaal en compromisloos voorstel waarin tegelijk een prettige gekte schuilgaat. Een ijzersterk concept volgens de commissie, die overigens wel benieuwd is naar de haalbaarheid om het andere beeld naar Deventer te halen.

Lawil Karama
De commissie is in het bijzonder getroffen door de persoonlijke betrokkenheid van de kunstenaar en hoe zij dit weet te vertalen in haar voorstel. Juist de emotie is de kracht in dit concept. De commissie is benieuwd hoe de kunstenaar haar plan verder zal uitwerken naar een schetsontwerp en biedt hierbij, in het kader van talentontwikkeling, begeleiding aan.

Edwin Stolk
De commissie is van mening dat de kunstenaar de complexe thematiek grondig heeft doordacht en zijn analyse op overtuigende wijze weet te vertalen in een sterk beeld, dat tegelijk ook genuanceerd is en historisch gelaagd. De procesmatige aanpak met de spannende transformatie van de figuur Krotoa naar hedendaagse ‘machteloze anderen’ en/of ‘verbinders’ legt een mooie link met de actualiteit.


Boekenweek
Aanleiding voor deze oproep is de Deventer Boekenweek met het thema ‘tweestrijd’. Kunstenlab ziet tweestrijd in de manier waarop een dergelijk beeld tot discussie leidt: hoe ga je om met een beladen geschiedenis? Moeten we omstreden beelden verwijderen, of (met context) juist laten zien? En we zien ook een tweestrijd in de beelden: hoe verhoudt het tegenbeeld zich tot het bestaande beeld? 


Omstreden standbeeld
Naar aanleiding van de Black Lives Matter-demonstraties en alle discussie rondom de voortdurende impact van kolonialisme, heeft ook het beeld van President Steyn aan de Stationsstraat in Deventer opnieuw tot ophef geleid. Dit beeld wordt, net als veel andere standbeelden, gezien als verheerlijking van de westerse onderdrukking.  

Het beeld is in augustus en september meerdere keren beklad met het woord ‘racist’. In de gemeenteraad is gedebatteerd over het plaatsen van een bordje met een ‘disclaimer’ waarmee wordt uitgelegd dat Steyn verantwoordelijk is geweest voor het in stand houden van Apartheid in Zuid-Afrika. Na inventarisatie bleek dat er twee omstreden beelden zijn in Deventer, en het beeld aan de Stationsstraat het enige standbeeld is dat in verband kan worden gebracht met het koloniale verleden van Nederland. Meer informatie over het standbeeld kun je vinden op de website van Buitenkunst. 


Kunstenaarsgesprek Tegenbeeld (maart 2021)
Kijk het kunstenaarsgesprek terug met Jeroen Diepenmaat, Lawil Karama en Edwin Stolk over hun idee-schets en hun keuze hoe om te gaan met een omstreden beeld als president Steyn. Dit onder leiding van directeur Kunstenlab Mieke Conijn. 

Tentoonstelling inzendingen
Naar aanleiding van de oproep kwamen er 60 inzendingen binnen van 36 verschillende kunstenaars. Het overgrote deel daarvan was te zien zijn in een presentatie op bouwhekken bij het beeld van president Steyn tegenover het treinstation. Bekijk de deelnemende kunstenaars en de presentatie hier

 

 

Tegenbeeld, een presentatie van de schetsvoorstellen van Jeroen Diepenmaat, Lawil Karama en Edwin Stolk in de Bibliotheek Deventer

29 mei 2021 t/m 27 juni 2021
Op locatie